Dahil malikot, kapag may pagkakataon ay binubulatlat ko ang mga papel na iyon, na kung hindi ako nagkakamali ay mayroon ding iba't ibang kulay. Nitong malaki na ako, naunawaan ko nang ang mga pera-perahan palang iyon ay resibo ng buwis na ibinayad ng aking lolo at lola mula sa kinikita nila noon sa paggawa ng lukad o copra.

Mahaba at matrabahong proseso ang paggawa ng lukad. Sa amin sa Santa Cruz, Marinduque, ang tawag sa nanunungkit ng niyog mula sa puno ay nangangawit. Balunas naman ang tawag sa pagbabalat nito. Medyo marunong ako ng konti ng pagbalunas ng niyog, pero takot akong magbasag nito dahil baka mabasag din ang kamay ko. (Hindi rin ako marunong umakyat sa puno ng niyog dahil takot akong mahulog.) Kapag nabasag nang isa-isa, isasalansan sa tapahan upang lutuin ang niyog. May ilang oras itong niluluto pagkatapos ay pinalalamig. Matapos tikalin, o ihiwalay ang bao sa laman, tinatadtad at inilalagay sa mga sako upang ipatimbang at ibenta sa copra dealer.

Bukod sa pangingisda at pagsasaka, paglulukad ang ipinambuhay ng lolo at lola ko noon sa kanilang pamilya. Bagamat dumalang na nang dumalang ang kanilang paglulukad--ngayong huli ay iba na ang pinagtatrabaho ni Nanay sa maliit naming niyugan--alam ko kung gaano kahalaga ang gawaing ito sa aming pamilya noon.

Tatlong taon na ang lumipas, pumanaw si Tatay Andoy nang hindi nakitang naging pera--o kahit man lamang nakitang pinakinabangan ng mga magniniyog--ang mga makulay na resibong noo'y pinanggigigilan kong gawing laruang pera. Umalis siyang hindi naunawaan kung bakit matapos kuning paunti-unti sa kanila ang bahagi ng kanilang maliit na kita, lomobo naman ang yaman ng iilan, kabilang ang mga pinuno nila sa Cocofed.