MADALAS itanong ng aking kapatid kung ano raw ang aking napapala sa pagrarali. Wala raw silbi ang maging aktibista. Sinasayang ko lang ang aking pinag-aralan. Ano ang aking kinabukasan kung sigaw lang ako ng sigaw sa kalye?

Di ko siya sinasagot. Maaaring mali ang aking di pagtugon sa kanya pero hindi ko rin naman alam kung paano ko ipapaliwanag, sa paraang lubos niyang mauunawaan, ang aking ginagawa. Minsan din akong nagtanong sa isang kaibigan kung bakit pinili niyang maging aktibista sa dinami-dami ng raket na pwede naman niyang gawin.

Mayroon pa akong pagtingin noon na walang kuwenta ang maging isang tibak. Sa kabila ng mga pagpapaliwanag niya ay di pa rin nabago ang aking paniniwala. Kung matibay siya sa kanyang pinaniniwalaan, ganun din ako. At ano ba ang pinaniniwalaan ko noon?

Naghihirap ang bansa dahil maraming Pilipino ang ginustong huwag mag-aral at di nagsisikap ng husto para mabuhay nang maayos. Sumisikip ang siyudad dahil ang mga tao sa probinsiya ay dumaragsa dito at dumadagdag sa mga iskwater. Buntis nang buntis ang mga mahihirap at maagang nag-aasawa ang mga kabataan. Ang realidad ay ang ipinalalabas ng TV, sine at mga magasin. Kailangan ko munang paunlarin ang aking sarili bago makapaglingkod sa kapwa. Madaling yumaman kung may edukasyon ang isang tao lalo na't pupunta ng ibang bansa. Kailangang maging praktikal sa buhay.

Hindi ko sinasabing mali ang lahat ng ito. Subalit paano ko ito ilulugar sa buhay na tinahak ng aking kaibigan at siyang tinatahak ko ngayon? Nag-iba na ang pamantayan ko kung paano maging praktikal sa ating lipunan ngayon. Naunawaan ko na ang kahalagahan ng pag-uugnay ng mga maliliit na suliranin ng ating bansa sa mga mayor at pundamental na usapin na siyang ugat ng ating mga problema.

Kung sasagutin ko ang aking nakakatandang kapatid, siguradong igigiit niya ang kanyang pamantayan ng isang matagumpay na tao: makadiyos, nakatapos ng kolehiyo, at kumikita ng pera. Tiyak na talo na ako sa mga argumento kung susuko ako sa nakagisnang pamantayan ng lahat, na siyang pamantayan ko rin noon. At ito ang ayokong mangyari.

Mahirap basagin ang mga katotohanang isinuso natin mula pagkabata. Mapait ang proseso ng pagwawasak ng mga kasinungalingang tinanggap natin bilang katotohanan. Hindi ako naging aktibista dahil sa pakikinig lamang sa mga teach-in at mga educational discussion. Hindi rin dahil sa mga aktibista kong propesor sa kolehiyo.

Kung ganoon, kailan at paano? Ito ay nang minsang sumama ako sa isang pakikipanayam sa mga urban poor sa isang komunidad sa may likod ng UP noong eleksiyon ng 1998, nang minsan akong makipamuhay sa isang maliit na nayon sa Pampanga, at nang minsang maligo sa mabahong tubig ng water cannon ng mga pulis sa mapayapang rali ng mga estudyante. Sa tingin ko ay dito ko napagtanto ang aking makitid na pagtingin sa mga bagay-bagay. Sapagkat nagsimula na akong magtanong, at sa pagtatanong pala nagsisimula ang lahat ng pagbabago.

Bakit nga ba naghihirap ang mga kayod-marinong manggagawang nakausap ko samantalang may iilan ang nagpapasasa sa sobra-sobrang luho? Bakit di maibigay-bigay sa mga nag-aalaga ng lupa ang kanilang sinasaka? Bakit kailangang tapatan ng mga truncheon ang simpleng demonstrasyon ng mga kabataang nananawagan ng karagdagang badyet sa edukasyon?

Marami na akong nasagot sa aking mga tanong subalit may dumagdag na mga bagong palaisipan. Ang pagkakaiba ngayon ay hindi na lang ako nagtatanong kundi gumagawa na rin ng paraan para ang marami sa atin ay hindi na magtanong ng mga bagay na ito. Hindi perpekto ang mundo ng mga aktibista subalit walang masama sa pagnanais nito.

Hindi ako nagagalit sa tuwing tinatanong ako ng aking kapatid, bagkus ako ay natutuwa pa nga. Minsan akong nagtanong, at nagbago ang aking buhay. Malay mo, baka bukas ang itatanong na ng kapatid ko ay kung bakit ayaw pumayag ng gobyerno na itaas ang kanilang sahod.

--------------
Si Raymond "Mong" Palatino ay executive vice president ng National
Union of Students of the Philippines. Para sa reaksiyon sa kanyang
kolum, i-e-mail lang si Mong sa mongnicolai[at]edsamail[dot]com[dot]ph.