Tungo sa pangmatagalang kapayapaan
ni Alexander Martin Remollino

ANG BARIL ay bagay na hindi kaibig-ibig. Nakatutulig ang bawat putok nito, at bawat punlong ibuga ng bunganga nito'y nakapagdudulot ng kasiraan, kundi man kamatayan. Ang may matinong pag-iisip at hindi naman guwardiya, pulis, sundalo, o manlalaro ay hindi hahawak nito kundi may lubhang matinding kadahilanan.

Ganito ang lohikang dapat na gamitin sa pagsusuri sa pinagmumulan ng mga rebelyon.

Sa nobelang El Filibusterismo ni Dr. Jose Rizal, isa sa lalong matitingkad na tauhan si Kabesang Tales. Siya'y isang karaniwang mamamayan, isang magsasakang tulad ni Pedrong Pilapil na binabanggit ni Jess Santiago sa isang kanta niya, "walang kaulayaw kundi ang bukirin."

Kung pagiging masunurin lamang sa mga prayle ang pag-uusapan, daig ni Kabesang Tales ang lahat ng kapwa niya magsasaka sa San Diego. Ngunit kinamkam ng mga prayle ang kanyang lupain, ang gubat na pinagtiyagaan niyang hawanin upang maging mabiyayang bukirin, at siya'y siningil ng upa.

Habang lumilipas ang panahon at parami nang parami ang inaani niya, pataas din nang pataas ang upang kanyang ibinabayad, hanggang sa siya'y magsawa at maghabla sa hukuman. Isang araw ay may dumating na mga tulisang nagsabing sapagkat siya'y may pambayad sa mga hukom at manananggol ay baka mayroon din siyang maibibigay sa kanila. Kaya't siya'y dinukot at pinatungan nila ng halaga ang kanyang kalayaan.

Ang anak niyang si Juliana ay nagbili ng mga alahas nito, liban sa isang kuwintas na bigay ng kasintahang si Basilio, upang makalikom ng sapat na pantubos sa kanya. Ngunit ang kinita nito'y umabot sa kalahati lamang ng halagang kailangan. Naisanla ni Juliana ang kanilang bahay kapalit ng kalahati pa ng halagang hinihingi ng mga tulisan, at bilang bayad ay kinailangan niyang maglingkod sa bahay ng nagpautang.

Subalit sinamantala ng mga prayle ang pagkawala ni Kabesang Tales upang ipasaka sa iba ang lupa, at nang magbalik siya'y wala siyang inabot kundi sangkatutak na masasamang balita. Nang minsang makituloy sa kanila ang mag-aalahas na si Simoun, ninakaw ni Kabesang Tales ang dala nitong rebolber at siya'y sumama sa mga tulisan.

Katulad ni Kabesang Tales, ang mga rebelde sa bundok ay hindi mga taong nagsanay upang mabuhay sa pakikipagpalitan ng punlo. Sila'y mga manggagawa, magsasaka, maralitang tagalunsod, katutubo, mangingisda, estudyante, kabataang wala sa paaralan, kababaihan, guro, manggagamot, abugado, artista, manunulat, siyentipiko, teknolohista, inhinyero, pari at madre.

Hindi madali sa sinuman sa kanila ang iwan ang nakagawian nilang mga pamumuhay upang bagtasin ang walang katiyakang landas ng armadong pakikibaka. Ano ang nag-udyok sa kanilang gumawa ng ganito?

Ang mga manggagawa ay pinagsasamantalahan ng mga dayuhang kapitalista at ng kasabwat nilang mga kumprador sa pamamagitan ng mababang pasahod at kawalan ng mga benepisyo.

Ang mga magsasaka ay walang masaka, ang mga katutubo at maralitang tagalunsod ay walang matirhan, ang mga mangingisda ay walang mapangisdaan, sapagkat ang mga lupain at tubigang dapat ay kanilang pinakikinabangan ay walang pakundangang ipinagagamit sa mga dayuhang mamumuhunan, kundi man kinakamkam ng malalaking lokal na negosyante at panginoong maylupa.

Ang mga kababaihan ay inaapi ng seksistang kulturang dala ng mga dayuhan.

Ang mga estudyante at kabataan ay pinagkakaitan ng kanilang karapatang ang kaisipa'y paunlarin at gawing kapakipa-kinabang sa pamamagitan ng isang makadayuhan, mapaniiil, at komersiyalisadong sistema ng edukasyon na humuhubog sa kanila upang maging mga tagapagtanggol ng kaayusang malakolonyal, kundi man gumagapos sa kanila sa pagiging mga busabos nito.

Ang mga propesyunal, artista, manunulat, at mga may bokasyon ay nagkakaroon lamang ng magagandang pagkakataon sa paghahanapbuhay kung pumapayag na iangkop ang kanilang mga gawain sa mga kahingian ng kalakarang umiiral.

Ipinaglalaban ng mga rebeldeng mula sa nabanggit na mga sektor ang isang lipunang malaya, nagkakaloob ng pantay-pantay na mga pagkakataon, at kumikilala sa pantay-pantay na mga karapatan. Maikakatwirang maipaglalaban naman nila ang kanilang mga simulain sa mapayapang paraan. Ngunit ang kasaysayan ay wala pang nailalabas na katibayang lilikha sa kanilang mga isipan ng ganitong paniniwala.

Simula sa panahon ng pananakop ng Espanya, Estados Unidos, at Hapon hanggang sa mga taon ng panunungkulan ninaQuirino, Magsaysay, Garcia, Macapagal, Marcos, Aquino, Ramos, at Estrada, ang mga pagtatangka sa payapang pakikipaglaban ay sinasalubong ng marahas na puwersa ng estado, at kung mapagbigyan man ang ilang kahingian ay laging may butas na nalulusutan ang mga nakikinabang sa kalakarang umiiral.

At maraming makabayan at makatao ang walang mahanap na pag-asa sa parliyamentaryong pakikibaka, kaya't nagpasyang maghanap nito sa matarik na kabundukan, sa piling ng punlo at baril.

Sa muling binuksang mga usapang pangkapayapaan, ang pinakamadaling bahagi ay ang pagtitigil ng putukan. Makalaksang lalong mahirap ang gawing pangmatagalan ang kapayapaang matatamo mula rito. Dapat isaalang-alang ng pamahalaan na ito'y nakasalalay sa pagtatatag ng isang lubusang matwid na lipunan. Kung hindi ito gagawin ng pamahalaan, ang mga mamamaya'y lagi't laging may makikitang dahilan upang makipaglaban, at ang kabunduka'y kakanlungan at kakanlungan ng mga rebelde.

--------------
Si Alex ay isang freelance manuscript editor. Nakalahok na siya sa maraming pagkilos na nagsulong ng sari-saring mga usaping panlipunan, pati na sa makasaysayang People Power II.