MAIKLING KUWENTO
Tumbang Preso
Ni Vlad Gonzales

BIGLA ANG pagbagsak ng ulan habang naglalakad ako sa malawak na Salvacion street ng Esperanza Homes, ang village na tinitirahan namin. Marami na rin palang mga bagong bahay dito. Halos wala nang bakanteng lote. Pero tulad noon, puno pa rin ng mga bata ang kalye, mga batang ngayon ay parang mga binugaw na langaw sa paghahanap ng masisilungan. Unti-unti nang nabubura ng tubig ang mga drowing na para sa patintero, piko at agawang-base. Nagkalat rin ang mga latang ginagamit ng mga bata sa pagtutumbang-preso. Hindi ko inakalang mag-iiba ang panahon nang ganito kabilis. Kanina lang, maaliwalas ang paligid at full power ang sikat ng araw. Ngayon, halos sinlaki ng Buddha beads ang mga patak ng tubig, at sinasabayan pa ito ng malakas-lakas na pagdaan ng hangin. Pumapasok na ang tubig sa bag ko, siguradong mababasa ang discman ko't mga cd. Ang cell ko sa bulsa, binabaha na. Kung sa ibang araw siguro nangyari ito, malamang ay nagwala na ako. Malamang ay nagsisisigaw na ako ng "Oh shit, my discman! Shit! Shit!". Malamang ay tinext ko na ang nangyaring ito sa tropa ko, malamang nagreklamo na naman ako kina Mom and Dad, malamang nag-tantrum na naman ako sa harap ng aming maids. Actually, kung sa ibang araw ay hindi naman talaga ako dadaan dito, ni hindi nga ako maglalakad pauwi. Pero biglang nagbago ang panahon. Nag-iba ang timpla ng hangin, salamat sa aking Kuya Banjo.

"Uh sir, are we like uh, gonna like, mingle with uh, the presos there?"

"Is it ligtas ba there with all those basaguleros and killers and rapists?"

"But sir, gusto namin yung amoy bagong close-up, hindi amoy bagong kulong, yuck!"

"Kasi, sir it's like uh….you know….like, hello?…parang ano kasi e, like.."

Kanya-kanyang reklamo, kanya-kanyang komento. Wala sa plano naming mga taga-Philippine University for Technological Advancements ang magsayang ng oras sa Muntinlupa, kaya naman galit na galit kami sa prof namin sa Humanities nang sabihin niyang dito kami magfi-field trip. Kami, ang pinagsama-samang mga bobo, tanga, malalandi, tarantado, sira-ulo, gago't walang pakialam ng Pilipinas, pupunta sa kulungan? Bullshit, yun ang sinabi namin.

Hindi naman kami masisisi, hindi kasama sa pagpapalaki sa mga katulad naming nanganganak ng pera ang maging active sa ganyang mga bagay. Ni tuition fee increase o oil price hike nga, wala kaming pakialam. Mga parents naman namin palagi ang bahala sa lahat ng gastos kaya hindi ako apektado ng ganoong mga usapan. Kaya nga kami inenrol dito sa pinaka-prestigious na university sa Pilipinas (sa madaling sabi, ang pinakamataas sumingil ng tuition), para ipagyabang ang mga perang kinurakot ng mga magulang namin, tapos aasa pa ang teacher kong magugustuhan namin ang balak niya. Baguhan lang kasi, hindi pa niya alam ang unwritten tenets ng eskwela-indifference, corruption, power. Bawal maging socially-conscious ang mga tao sa eskwelahan namin.

Magaling lang talaga siguro ang prof kong iyon. Kung hindi siya magaling, siguradong hindi niya nakumbinsi ang Almighty Administration na magkaroon ng field trip sa piitan. Siguro may porsyento silang makukuha sa pamasaheng babayaran namin, o kaya naman ay gagamiting publicity stunt ang activity. Kunsabagay, magandang training sa amin ang pumunta sa kulungan. Siguradong mahahasa ang aming mga nakatagong husay sa pambobola at pampaplastik ng mga nakabababang uri. Siguro yun na nga. Yun na nga siguro ang dahilan kung bakit buong-puso nilang pinakawalan ang mga future leaders ng Pilipinas sa mundo ng mga kriminal.

Akala ko'y hindi na ako aabot sa aming meeting place. Thirty minutes na akong late. Nakasakay na nga ang lahat sa bus nang dumating ako. Nagche-check na rin ng attendance si Sir. Sina Mom and Dad kasi, hindi pa pinagawa ang kotse, napilitan tuloy akong mag-commute. Ayaw pa nga nila akong payagang umalis, delikado raw kasi. Wala rin naman silang nagawa dahil required ang lahat na sumama. Siyempre, hinanap ko ang mga kabarkada ko't doon ako naupo sa tabi nila, sa bandang likuran, at sa may window ako pumuwesto. Malakas ang aircon ng bus, nakakaantok kahit na kalat ang ingay ng mga estudyanteng nagkukwentuhan o nakikipag-usap sa cell. May video pa sa loob, pero ilang beses ko nang napanood sa cable ang palabas. Habang umaandar ang sasakyan, ang mga bibig ng mga kaklase ko't ang video, sumabay rin sa pag-andar ang bunganga ng aking prof. Sinabi niya kung ano ang objective ng activity namin, na kesyo para raw maintindihan namin ang kultura ng mga tao sa bilangguan, na kesyo dapat daw naming imulat ang aming mga mata sa mga nangyayari sa mundo. Kultura? Kalahati nga ng mga tao sa bus, hindi alam ang kahulugan ng kultura, aasa pa siyang makukuha namin ang sinasabi niya. At imposibleng manatili akong nakadilat sa gitna ng kanyang mala-sleeping pills na pagtatalumpati. Naisip ko tuloy na kung kasinghaba ng biyahe ang pagsasalita ni Sir, e talagang malayo ang pupuntahan namin! Kaya isinuksok ko ang earplugs ng discman ko, inadjust ang aking seat at umidlip.

Nakita ko ang sarili ko sa loob ng isang tricycle. Huminto kami sa gitna ng isang malawak na kapatagang balot ng semento. Binayaran ko ang driver na kalansay ng gintong ngiping kinuha ko sa aking bibig, at sinuklian niya ako ng lata ng sardinas na walang tatak. Naiyak ako dahil hindi ko alam ang tatak ng ibinigay na lata sa akin pero hindi luha ang lumabas sa mga mata ko kundi family computer, playstation, cellular phone, dumbbell, discman, at kotse! Natakot ang driver sa akin, kaya pinalipad niya ang kanyang tricycle sa langit, ngunit hindi siya tinanggap ng langit. Bumagsak ang tricycle. Sumabog. Nakakasilaw ang liwanag mula sa pagsabog, hindi ko maiwasang pumikit. Pagdilat ko'y nawala na ang mga iniyak kong bagay pati ang tricycle, natira na lamang ang latang hawak ko. Maya-maya'y nagsilabasan ang mga batang may hawak na tsinelas. Nagtatawanan sila, pero nang nakita nila ang lata'y napalitan ng galit ang ekspresyon sa mga mukha nila. Natakot ako, at gusto ko mang tumakas ay wala akong nagawa dahil nakapalibot sa akin ang libo-libong mga bata. Isa sa kanila ang naghagis ng tsinelas, ang asinta'y sa lata pero ang mukha ko ang tinamaan. Malakas ang tama ng tsinelas, halos mahiwa ang aking mukhang namanhid sa lakas at sakit ng puwersang nagpabagsak sa akin sa sementadong kapatagan. Ang pagbato'y nasundan ng isa pa, at isa pa, at isa pa uli. Hindi ko naman maintindihan kung bakit ayaw kong bitawan na lang ang lata. Nagtuloy-tuloy ang pagpukol ng mga tsinelas, at habang nangyayari ito'y maririnig ang magkakasamang pakutya, patawa at pagalit na pagsigaw, "Lampa! Payatot! Uto-uto! Lampa! Lampa!"

Nagising ako sa pagtapik ng kabarkada ko, sabi raw kasi ng prof ko'y malapit na kaming bumaba. Ang weird ng napanaginipan ko. Ang labo. Sa dinami-dami naman ng lugar, bakit sa bus pa ako mananaginip ng ganoon, at bakit ngayong field trip pa namin? Baka naman dahil sa nag-tricycle ako noong umaga, o siguro'y dahil sa de-lata ang kinain ko kanina, pero corned beef naman 'yon at hindi sardinas, at may tatak iyon-USA Corned Beef. Hindi kaya dahil sa di ako nagpunta ng gym last week? Naisip ko tuloy ang therapist ko, siguradong may bago na naman siyang ia-analyze sa pagkatao ko, may bago na naman siyang mai-interpret. Anong uri na naman kayang isolation ang itatatak niya sa akin? Interpersonal isolation? Intrapersonal isolation? Existential isolation? Hindi ko alam, basta siguradong tungkol na naman sa detachment at emptiness ang usapan.

Bukod doon ay hindi ko na gaanong pinag-isipan pa ang panaginip kong iyon dahil sa pababa na nga kami. Wala na ang mga sementadong kalye, kaunti na lang din ang mga sasakyan. Nagpasikut-sikot ang bus sa maalikabok na daang tinutubuan ng marami-raming puno't damo sa paligid. May mga maliliit ding bahay na nakatayo, karamiha'y gawa lang sa tagpi-tagping kahoy at yero. Ilang ikot pa't nakita ko na ang isang malaking compound na pinalilibutan ng matataas na pader, na sa ilang bahagi'y may makakapal na barb wire. Naaninag ko ang mga matataas na building na puno ng tao. Ito kaagad ang mapapansin kapag nasa labas, mga seldang may mga preso, kaya iisipin ng kung sinumang makakakitang puro ganito ang nakatayo sa loob. Pagkalipas ng ilan pang liko ay huminto na rin ang bus sa harap ng isang mataas na pulang gate.

Isa-isa kaming nagsibabaan sa sasakyan. Pinapila kami ng aming teacher, isang pila para sa mga lalaki at isa para sa mga babae. Tinatakan kaming mga lalaki sa may braso, para raw hindi kami mapagkamalang preso. Sa gate pa lang, nag-inarte na kami. Sinabi naman kasi ni Sir na bawal magdala ng kung anu-anong gamit sa, loob lalung-lalo na ang cell phone at beeper. Siyempre, nagdala pa rin kami. Kasama rin kasi sa requirements ng university ang pagiging makulit- sasabihan na nga, 'di pa rin makikinig. NBP-Medium Security Compound, yun ang nakalagay doon sa karatulang nakasabit sa gate. Nataranta nga ang iba kong classmates, wala raw kasi silang nakitang small at saka large security, minimum at maximum lang daw ang nadaanan namin. Pagkalipas ng ilang minuto ng kulitan at artihan, nang natapos nang mag-powder at magpabango ang mga girls, nang naayos na ng mga guys ang aming shades, kuwintas, singsing at mga naka-gel na buhok, at nang naipatago na ang mga telepono, pager, discman, gameboy at walkman namin sa guwardiya, nakapasok na rin kami sa loob.

Akala ko'y puro selda ang makikita ko pag pumasok ako sa compound, mga seldang puno ng mga bilanggong tadtad ng tato, mga taong kamukha ng mga kontrabida sa action films, mga tipong tingin pa lang ay nakamamatay na. Hindi naman pala. Malawak ang lugar, at ang seldang naaninag ko sa labas ay isang maliit na bahagi lang ng kulungan. Maraming mga nakatayong gusali, may mga halamang nakatanim sa paligid, at makikita ang mga taong nagsisigalaan, naglalaro ng volleyball sa isang bahagi ng compound, o di kaya'y nakakumpol sa isang lugar at mukhang nagkukuwentuhan. Sinalubong kami ng ilang mga tao para tumulong sa mga buhat-buhat naming pagkain. Maayos ang pananamit nila, maaamo ang mukha't parang tuwang-tuwa nang makita kami. Pumasok kami sa isang eskinita't pumunta sa isang building. Mga classrooms pala ang nasa building na iyon. Tumuloy-tuloy kami sa isang classroom at nakita namin ang pagbating nakasulat sa blackboard na dinisenyuhan ng magkakaibang kulay na chalk, isang nagsusumigaw na "Welcome PUTA!"

Naghanap kami ng mapupuwestuhan sa mga upuang nasa silid. Abala pa ako sa paghahanap ng mauupuan nang dumating ang isang lalaki't kinuha ang mic na nakapatong sa karaokeng binuo pa yata noong panahon ng Cro-magnon men. Maputi ang lalaki, katamtaman ang taas at laki ng katawan, mukhang nasa pagitan ng beinte at beinte singko anyos at may ngiti ng isang grade 2 pupil na niregaluhan ng isang life-size na laruang Voltes V.

"Welcome diyan sa mga taga-Philippine University for Technological Advancements! Kamusta na kayo?"

Palakpakan ang isinagot ng mga kaklase ko. Ako naman, natigilang bigla. Eerie ang dating ng lalaki sa akin. Parang pamilyar sa akin ang ayos ng mukha, kulay ng balat at tindig nito. Parang nakilala ko na siya noong bata pa ako. Para siyang isang kaibigang halos nakalimutan ko na sa pagdaan ng mga taon. Para siyang si Kuya Banjo.

(Abangan ang karugtong sa susunod na isyu.)

For comments and reactions to this article, please visit Tinig.com Forums.