Don Claro
Ni Alexander Martin Remollino

SINONG PILIPINO ang hindi nakaaalam sa lansangang C. M. Recto sa Maynila? Walang taga-Maynilang nabuhay at namatay nang hindi nakatutuntong sa lansangang iyon. Walang tagalalawigang namatay at nabuhay nang di nakaririnig ng tungkol sa lansangang yaon sa mga kamag-anak at kakilalang nandayuhan sa Maynila.

Subalit ilan sa atin ang nakatatalos kung saan nanggaling ang pangalan ng lansangang iyon?

Kakaunti sa atin ang nakababatid na minsa'y may nabuhay na isang Pilipinong nagngangalang Claro Mayo Recto, na kahima't hindi anak-mayama'y nakilala sa palayaw na Don Claro, kaipala'y dahil sa kanyang pagkahilig sa wikang Kastila. Isinilang noong 1890 at yumao noong 1960, isa siya sa pinakamatutunog na pangalan sa Pilipinas mula nang dekada 20 hanggang sa kanyang kamatayan.

Makata, mandudula, manananggol, mambabatas, mahistrado, ministro ng gabinete, at edukador--lahat ng papel na iyan ay nagampanan ni Don Claro. Subalit higit siyang itinatangi ng kasaysayan bilang isang makabayan at estadista (statesman).

Bilang Kinatawan ng Batangas sa Kapulungang Pilipino, nakasama si Don Claro sa mga misyong pangkasarinlan sa Estados Unidos.

Noong 1933, naiuwi nina Sergio Osmena at Manuel Roxas mula sa isa sa mga misyong pangkasarinlan ang Batas Hare-Hawes-Cutting. Diumano'y isa itong pangkasarinlang batas, datapwat itinadhana nitong sa loob ng sampung taon mula sa pagpapatupad ng naturang batas ay sasaklawan ng Pangulo ng Estados Unidos ang sistema sa pananalapi at ang ugnayang panlabas, ang mga produktong Amerikano ay malayang makapapasok sa Pilipinas habang ang mga iluluwas ng Pilipinas sa Estados Unidos ay papatawan ng mga restriksiyon, at ang Estados Unidos ay makagagamit ng lupa ng Pilipinas ukol sa mga "reserbasyong militar at iba pa."

Halos isumpa ni Don Claro sina Osmena at Roxas dahil dito. Ang Batas Hare-Hawes-Cutting ay tinawag niyang isang "obra maestra ng kolonyalismo" at sinabi niyang pinahihintulutan nito ang "buo at walang hanggang pananalasa" ng Estados Unidos sa ating ekonomiya, ang "habang panahong panghihimasok sa pagsasakatuparan ng ating soberanya," at "ang pagkalusaw ng ating pambansang pamana kahit na maipahayag na ang kasarinlan."

Ibinasura ng Lehislatura ang Batas Hare-Hawes-Cutting at si Manuel Quezon ay naatasang pamunuan ang isang panibagong misyong pangkasarinlan. Ang Batas Tydings-McDuffie na naiuwi ni Quezon mula sa nasabing misyon ay tinangkilik ni Don Claro, bagama't sa pangkalahata'y wala namang ipinagkaiba ito sa Batas Hare-Hawes-Cutting liban sa pagtatadhana nito ng pagtatatag at pagpapairal ng isang pamahalaang komonwelt sa loob ng sampung taon mula sa pagpapatupad nito bago ipahayag ang kasarinlan.

Higit na magkakalaman ang linyang makabansa ni Don Claro pagkaraan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

Noong panahon ng pananakop ng mga Hapones, naglingkod siya sa pamahalaan bilang Ministro ng Edukasyon at pagkatapos ay bilang Ministro ng Ugnayang Panlabas.

Matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig ay kinasuhan siya ng pakikipagsabwatan sa mga Hapones. Tinanggihan niya ang amnestiyang alok ng noo'y Pangulong Roxas at sa Hukumang-Bayan ay kanyang ipinagtanggol ang sarili. Ipinaliwanag niyang ang kanyang paglilingkod sa pamahalaang tinangkilik ng mga Hapones ay sa layuning makatulong upang kahit paano'y maibsan ang pinsalang dulot ng pananakop ng mga Hapones sa bansa. Naipagwagi niya ang usapin.

Noong 1946, nanguna si Don Claro sa pagtutol sa Amyendang Parity sa Saligang Batas, na hiningi ng Estados Unidos bilang kapalit ng bayad-pinsalang pandigmaan. Sinabi niyang ito'y magpapahintulot sa paghahari ng mga dambuhalang korporasyong Amerikano sa ating ekonomiya, bagay na aniya'y walang buting idudulot sapagkat ang kikitain ng mga ito'y lalabas lang nang lalabas ng bansa sa halip na magamit upang paunlarin ang ekonomiya.

Ipinaglaban ni Don Claro ang makabansang pag-iindustriya. Aniya, kung isasaalang-alang ang lawak ng ating mga yamang-bansa, walang alinlangang kakayanin natin ang magtatag ng mga pambansang industriya. Sa ilalim ng isang programa ng makabansang pag-iindustriya, ayon kay Don Claro, makalalalang tayo ng sarili nating mga kalakal sa halip ng walang patumanggang pag-aangkat, at ang ating kapital ay di na lalabas nang lalabas ng bansa.

Naging tagapagsulong din siya ng malayang pakikipag-ugnayang panlabas. Dapat daw na nakabatay ang ugnayang panlabas sa ikabubuti ng bansa at hindi sa kapakinabangan ng Estados Unidos. Kaugnay nito, mariin niyang tinutulan ang pananatili ng mga base militar ng Estados Unidos sa Pilipinas. Nagbabala siyang sa pamamagitan nito'y di malayong masangkot ang Pilipinas sa mga digmaan kung saan wala itong kinalaman dahil maaari itong gamiting lunsaran ng mga puwersang sasalakay sa kung aling bansang Asyano.

Pinakamadaling nagugunita si Don Claro sa kanyang pag-akda, bilang Senador, ng Batas Rizal, na nagtatadhanang ipababasa sa lahat ng mga Pilipinong mag-aaral ang talambuhay at mga akda ni Dr. Jose Rizal, na noon pa'y siya nang pambansang bayani, bilang pagkilala at pagsulong sa kanyang diwang makabansa.

Mula sa pagiging Senador ay kumandidato sa pagka-Pangulo si Don Claro noong 1957. Hindi siya nanalo.

Datapwat di roon nagwakas ang makabansang pakikipaglaban ni Don Claro. Sa mga pahayagan, sa mga paaralan, at sa iba't ibang mga pagtitipon ay patuloy niyang isinulong ang diwang makabansa hanggang sa huling araw ng kanyang buhay.

Dalawang taon mula ngayon ay maghahalalan na naman sa ating bansa. Sa pagpili natin ng mga susunod na mamumuno sa ating bansa, pakaisipin natin si Claro Mayo Recto. Ang mga tulad niya ang kailangan ng ating bayan.

For comments and reactions to this article, please visit Tinig.com Forums.