EDSA 3: Tanaw mula sa Loob

NOONG MADALING-ARAW ng Mayo 1, 2001, habang kasalukuyang lumulusob patungong Malacañang ang daan-libong mga Erap loyalists upang pabagsakin ang pamahalaang Arroyo, may humigit-kumulang sanlibong mga indibidwal ang nagtipon sa Mendiola upang pigilan ang nakaambang rebelyon. Kapit-bisig nilang pinaligiran ang lahat ng lagusan patungong palasyo at nangakong hindi bibitiw hanggang sa pagdating ng mga kalaban.

Bandang alas dos ng umaga nang umugong naman ang balitang armado ng icepick at pana ang mga sumasalakay. Dahilan ito upang lumamig ang ulo ng karamihan at magplano ang ilang lider ng mas praktikal na mga hakbang.Upang maiwasan ang pagdanak ng dugo, pinatuloy silang pansamantala sa kampus ng San Beda College upang doon magpalipas ng panganib. Labing-isang oras, tatlumpu't pitong minuto ang itinagal nila sa loob habang patuloy na nagaganap ang tinaguriang "Edsa 3" sa labas.

Isa ako sa mga nakulong noon sa loob ng San Beda, at mula sa isang madilim na klasrum, sumusulat ako sa aking journal.

Sa kubling klasrum
1 Mayo 2001. Alas dose ng tanghali.

Humigit-kumulang sa sandaang tao sa isang klasrum. Kung pipigilan ko ang sumisikip na kaba sa dibdib, kung aalis muna rito sa katawan kong nasa gitna ng panganib, sasabihin kong para lang kaming nasa prayer meeting nito. Iba't ibang mukha mula sa iba't ibang sulok ng Maynila ang narito sa kubling silid, at sa tagal ng kung anong hinihintay na programa, napipilitan kaming kausapin ang isa't isa.

Sari-saring kwento kung paanong napadpad kami rito, at kung anong engkanto ang pumasok sa mga utak namin kagabi upang magdumaling pumarito sa Mendiola at ika nga e, ipagtanggol ang Republika.

Nakakatuwang isipin na nasa piling ako ngayon ng mga accidental heroes kahit pa nga sabihing napaliligiran kami ng mga kababayang handang sumalakay anumang sandali.

Gitara ni Jun Lopito
Kampus ng San Beda. Alas tres ng madaling araw.

Patuloy ang pasok ng mga tao mula sa geyt galing ng Mendiola. Maya't maya, marahan ding sumisiksik sa kumpol na ito ang mga sasakyang animo'y galing pa sa di-mahulaang larangan. Humihiwa ang talim ng mga headights sa agos ng mga anino. Madidilim ang mga mukhang dumarating. Lumalakas ang mga bulungan.

Ang unang reaksyon ko: kung paanong mabilis na makakatakas dito. Kaya lang naman ako napadpad dito ay para lang sa isang ordinaryong rali--isang ordinaryong People Power. Makikisigaw sa "agit" ng mga nasa entablado. Makikisabay sa mga natatandaan pang awiting rebo. Habang nagpapalipas ng hang-over sanhi ng isa na namang gabi sa Padi's Point.

Pero heto ako sa loob ng Beda, pasado alas tres ng umaga. Walang butas na malusutan palayo Palakad-lakad sa halip na naghihilik na. Palinga-linga sa halip na maayos nang nananaginip sa aking kama. At di ko maiwasang basahin ang mga damdaming nagkukubli sa likod ng nasasalubong na mga mukha. Kinakabahan din kaya sila? Nangangamba kaya sila dahil masyado silang nagpadalus-dalos? At kung hindi, kung totoo ang kahinahunan at determinasyong namamasdan ko, anong tapang ang itutumbas ko para sa kanila--akong masugid na deboto ng flower power (gaya ni Ely Buendia) at walang maisasalungat sa papalapit na dahas?

Mula sa posteng kinasasandalan ko, tinatanaw ko ang karamihan habang sila'y nagsisipagdasal sa maliwanag na chapel. Umaalingawngaw ang mga unang putok ng armalayt galing sa labas. Sa geyt, humahangos na ring papasok ang mga myembro ng dyaryo at telebisyon, ang delegasyon ng mga relihiyoso, mga pulis at pulitiko. Mula sa kaguluhan, balisang naglalahad ng balita ang isang singkit na lalaki, hawak ang kanyang kamera:"Sobrang dami nila, pare! Buong dalawang milyon yata galing Edsa sumusugod na dito. Dalawang pulis na ang patay. Yung depensa sa Nagtahan, bumagsak na!"

Masakit pa ang ulo ko pero di ako abutan ng antok. Naglalakad akong paligid-ligid ng compound, tila writer na namamaluktot sa pag-iisip ng plot. Marahan akong nakikihalubilo sa mga tauhan nitong pelikulang tri-dimensyonal, marahan at malungkot, na parang gumigitara si Jun Lopito sa likod ng aking tenga. God's playing the blues. "Blues" na matatawag, sabi ko sa sarili, kung nilalamon ang bayan ng kudeta at ikaw ay naglalakad sa loob ng San Beda.

Magkakasunod pang putok ng M-16 mula sa dakong Legarda ang bumasag sa metapisikal na gitara ni Jun Lopito. Isang pintig ng pulsong naglalambitin sa mga hininga. Sa isang iglap, ang realidad ng animo'y papalapit na mga sandatahan ay naging mga espada, o bala, sa aming mga ulunan. Sa unang pagkakataon, nakilala ko sa likod ng sari-saring mga facial expressions: gulat, mangha, pagkalito, ang takot. Inaakay ng isang ina ang anak niya sa likod ng posteng semento upang iwasan ang mga ligaw na bala. Walang tigil ang teenager sa pagtunghay sa cellphone, tungkol sa mensaheng kahahatid pa lamang ng mga estasyon. Ang mag-asawa ay magkayakap na nakaupo sa isang sulok ng hall. Sa kabuuan nitong kampus, ang mga anino ay balisang nagpapasikut-sikot. Ang dating mga bulong ay naging sigaw.

Syempre, natatakot din ako. Kung dudumugin nila kami, mahirap magtanggol kung may hang-over na pasan-pasan sa ulo. At saka napakasaklap naman yatang matapos na ang lahat-lahat sa buhay ko nang hindi ko man lang naipasa yung requirements ni Rubin sa MP173. (Palagay mo kaya, magdadalawang-isip silang todasin ang tulad kong may "binubuhay" na romansang nobela at kwentong pambata?)

Lakad lang ako nang lakad. Nang mapagod, itinayo ko ang isang nakakalat na silya. Naupo. Ngumiti sa akin ang aleng kaharap. Kinumusta ko siya. "Kumusta po kayo?" tanong ko sa kanya. (Kasabay na kasabay ng "kayo?" ang muling kresendo ng mga putok, na parang sinasabing "Wala sa lugar ang tanong mo, tanga!") Maaliwalas ang mukha niya. Nakakapanatag ng kalooban. Isang "irony" tuloy na taga-KMU pala siya. Mas naging magiliw ang ngiti niya nang batiin ko siya ng "Happy Labor Day", kasabay ang trivia na ito ang kauna-unahang Mayo Uno na "kakampi" ng kilusan ang gobyerno.

"Tapos dito pa tayo mamamatay," pabirong sabi niya.

Ikalawang pahina