Masdan mo, Mr. Shooli,
ang pagbabagong “mula sa sarili” lamang
sa mga bituing kakulay ng mga unggoy,
amuyin mo
sa mga sampagitang kasimbaho ng asupre.
At saka ipakita mo sa amin
ang mga diktador at mandarambong na napaluhod
nang walang martsa ng mga watawat ng protesta.

Pagbabago ang paksa sa naturang patalastas, ngunit tinatalakay ito mula sa isang pananaw na mahirap asahang siyang pagbabatayan ni Urbano, batay sa naging takbo ng kanyang karera.

Habang nagsasalita si Mr. Shooli kasama si “Kuhol” sa isang tabi, may nagaganap na rali sa likod nila. Mababanaag sa hanay ng mga raliyista ang mga bandila ng Kilusang Mayo Uno (KMU) at League of Filipino Students (LFS).

Binabatikos ni Mr. Shooli sa naturang patalastas ang diumano’y pagkahilig ng mga Pilipinong magsagawa ng mga rali at maging kudeta sa tuwing may mga panawagan para sa pagbabago. Nagkaroon na raw ng People Power I at People Power II at ilang kudeta at tangkang kudeta, ngunit wala naman daw nagbago.

Mula rito’y sinasabi ni Urbano na ang pagbabago’y “nasa sarili.” Ang negosyante raw ay dapat na magbayad ng tamang buwis, ang botante’y dapat na huwag magbili ng kanyang boto, ang tsuper ay dapat sumunod sa batas trapiko, at ang opisyal ng gobyerno’y dapat na maglingkod sa taumbayan at huwag sa sarili.

Unang-una, tila nalilingid sa kaalaman ni Urbano na ang mga problema ng Pilipinas ay lampas pa sa mga penomenon ng negosyanteng hindi nagbabayad ng tamang buwis, ng botanteng nagbibili ng boto, ng tsuper na lumalabag sa batas trapiko, at ng makasariling opisyal ng gobyerno. Kahit noong mga unang taon ng pagsasarili ng Pilipinas sa pamamahala, hindi nauubusan ang mga samahang sibiko ng mga ideya para sa mga patalastas na may temang kagaya ng sa ngayo’y pinagbibidahan ni Urbano, ngunit nananatili ang mga problema ng lipunang Pilipinong kanyang tinukoy at sa katunaya’y palala nang palala. Nagpakitang-tao na rin tungkol sa paksang ito ang ilang rehimen, lalo na ang kina Ferdinand Marcos, Corazon Aquino, at Fidel Ramos, ngunit wala ring nangyaring “moral na paghilom” na gaya ng “ipinanawagan” ni Ramos.

Dito lumilitaw na ang pagbabago’y hindi kailanman maiaasa sa pagdating ng pagkakataong lahat na ng mamamayan ay kusang nakaisip, sa pansariling antas, na magbago. Sa wika nga ni Obispo Elmer Bolocon ng United Church of Christ in the Philippines (UCCP), na nakapanayam namin kamakailan, “Kahit ano’ng pagpapakabuti mo, babarahin ka ng sistema.” Ang mga problemang tinutukoy ni Urbano sa patalastas nila ni “Kuhol” ay paulit-ulit sapagkat may sistemang sosyo-ekonomiko at pulitikal na nagluluwal at nang-uupat ng mga ito. Sistemiko ang suliranin kaya’t upang makamit ang pagbabago, kinakailangan ang sistematiko ring pagkilos ng nagkakaisang malawak na hanay ng taumbayan — kabilang na ang mga makabayang elemento ng militar.

Totoong wala pang nangyayaring pangkalahatang pagbabago matapos ang People Power I at II at ilang kudeta at tangkang kudeta.

Ngunit ang mga pag-aalsang-bayang gaya ng People PowerI at II ay nakapagdudulot ng kagyat na tugon sa ilan sa pinakamabigat na suliraning kinakaharap ng mga mamamayan. Napatalsik ng People Power I si Marcos at nasaksihan ang isang antas ng pagbabalik ng espasyong demokratikong tinanggal ng kanyang diktadura. Napatalsik ng People Power II si Joseph Estrada at naputol ang talamak na katiwaliang nanalasa sa kanyang pamahalaan.

Kung muli mang kumikipot ang espasyong demokratiko at kung kinukubabawan man tayo ngayon ng higit na katiwalian, ito’y hindi argumento laban sa People Power I at II kundi patunay na mahaba pa ang kailangang lakbayin — bukod pa sa ito’y paghatol sa ating “pambansang pagkamalilimutin,” sa wika nga ng ating patnugot na si Ederic Eder, at sa ating madalas na pagkasabik na limutin at patawarin maging ang di-dapat limutin at patawarin.

Ang kudeta naman ay isang anyo ng pagkilos ng mga sundalo na, sa karaniwang mga pagkakataon, ay di dapat na ihikayat. Ngunit may mga pagkakataong ito lamang ang nakikitang paraan ng ilang sundalo upang ipahayag ang lehitimong mga hinaing laban sa nakataas na pamunuan ng militar — lalo na ng mga kagaya ni Antonio Trillanes IV, dating tinyente ng Hukbong Dagat, na makailang nagtangkang makipagdiyalogo kay Gng. Gloria Macapagal-Arroyo hinggil sa katiwalian sa Sandatahang Lakas ng Pilipinas, ngunit di pinaunlakan ni minsan at bagkus ay makailan pang ipinabilanggo.

Sa dakong dulo ng patalastas, ipinakikita si “Kuhol” na may dalang P500 — bayad daw para sa pagsama sa rali. Magpapasya si Mr. Shooli na sumama sa rali.

Ang tagpong ito’y isang insulto sa mga organisasyong kagaya ng KMU at LFS, na malaki-laki na ang naiambag sa kasaysayan ng nagdaang mahigit sa 30 taon. Anuman ang siguro’y maaaring ipuna sa mga organisasyong ito sa nakalipas na ilang taon, hindi kabilang sa maaaring iparatang sa kanila ang panunuhol sa mga tao upang mapalaki lamang ang kanilang mga mobilisasyon: kahit ang mga pinakapanatikong makagobyerno at pinakapusakal na upahan sa hanay ng pabatirang-madla ay hindi makapagparatang nang ganito sa kanila, di tulad nang sa kaso ng ilang grupong binuo ng mga pulitikong pulpol na nagpapanggap na makabayan ay mga talipandas din naman.

Nag-iba na yata ang ihip ng hangin, G. Urbano. Ano ang nangyari?

Nang silang lima’y dukutin, sina Pinpin, Custodio at Sarmiento’y galing sa isang pakikipagpulong sa mga magsasaka at papuntang Maynila upang dumalo sana sa gaganaping pagkilos para sa Araw ng Paggawa; nagmamaneho para sa kanila si Ybanez, na sinamahan ng kapitbahay na si Masayes. Anupa’t dinukot nga sila, at ilang araw na pinaghahanap ng mga kamag-anak at kaibigan, at tatlng araw matapos ang pagdukot ay iniharap sila ng pulisya sa pabatirang-madla — bilang mga kasapi ng Communist Party of the Philippines-New People’s Army (CPP-NPA) na kasabwat ng mga rebeldeng sundalo sa isang planong “destabilisasyon” laban sa rehimeng Arroyo!

Dati-rati’y walang pinapayagang bumisita sa kanila tuwing Sabado, Linggo at pista opisyal maliban sa kanilang mga abugado, asawa’t anak, at kapatid. Ito, ayon sa mga mapagkakatiwalaang impormante sa Camp Vicente Lim, ay ayon sa kautusan ng hepe ng Base Police na si S/Insp. Patricio Baludong Corcha.

Ngunit nitong Abril 6, panatag kaming makapapasok sa may piitan at makakakuwentuhan nang mahaba ang mga kaibigang nakapiit — lalo na si Pinpin, na bago mabilanggo’y makailan naming nakatrabaho sa mga proyektong pansining at pampanitikan at kailanman naming madalaw ay sabik sa mga balita mula sa sirkulo ng mga artista’t manunulat. Ito’y sapagkat noong nakaraang Disyembre’y pinahintulutan na ang mga dalaw ng iba pang mga kamag-anak at ng mga kaibigan tuwing Sabado, Linggo at pista opisyal.

Anong laking gulat namin nang pumasok kami sa kampo at malamang hindi kami maaaring dumalaw sapagkat Linggo! Subalit matapos ang isang oras na pakikipagnegosasyon at, salamat sa isang kabataan pang opisyal (na kaipala’y hindi ko dapat banggitin ang pangalan upang huwag malagay sa alanganin ang kanyang trabaho), ay pinapasok din kami at nakakuwentuhan namin nang may isa’t kalahating oras ang mga kaibigang nakakulong.

Ang pagpapahintulot sa mga dalaw ng ihigit na malalayong kamag-anak at ng mga kibigan tuwing Sabado, Linggo at pista opisyal ay kabilang sa mga kahingiang inihapag nila noong dakong dulo ng 2007 sa isang pakikipagdiyalogo sa noo’y bagong-upong Panrehiyong Direktor ng PNP-Calabarzon na si C/Supt. Ricardo Padilla. Batay sa kuwento ng aming mga impormante sa Camp Vicente Lim, nang ihapag nila ang kahingiang ito ay ipinatawag ni Padilla si Baludong at pinatikim ito ng umaatikabong pagsabon.

Inilathala pa sa Philippine Daily Inquirer ang tungkol sa pagkakamit ng “Tagaytay 5″ ng ilan sa mga hinihingi kay Padilla — kabilang na nga ang pagpapahintulot sa mga dalaw ng higit na malalayong kamag-anak at ng mga kaibigan tuwing Sabado, Linggo, at pista opisyal.

Ngunit batay sa nangyari nitong Abril 6, ibinalik na ang dating mga restriksiyon sa mga dalaw tuwing Sabado, Linggo at pista opisyal — sa kautusan daw ng hepe ng Base Police na si S/Insp. Patricio Baludong Corcha, na diumano’y paretiro na sa darating na Abril 28.

Para naman sa “panulak,”
mabibili sa sampung piso
ang pinakamaliit na bote ng mineral water.
Matutong magtipid at kakasya sa maghapon
ang 350 ml na tubig.

‘Yang matitirang P1.25 ay huwag balewalain:
kapag nagmarakulyo ang sikmura
at ayaw kang patulugin pagdating ng gabi –
lamang-tiyan din ‘yan,
lamang-tiyan din ‘yan.

Sa 2010 ang susunod na halalang pampanguluhan ng Pilipinas. Sapagkat diumano’y nakapagwagi na sa halalang pampanguluhan, ayon sa Saligang Batas ay hindi na maaaring maihalalal “na muli” si Arroyo — na ang kahina-hinalang “tagumpay” sa halalan ng 2004 ay ipinagbunyi ng gobyerno ng Estados Unidos — bilang Pangulo.

Ngunit may halos dalawang taon pa hanggang sa 2010, at sa halos dalawang taon ay napakaraming maaaring mangyari. Sa loob ng halos dalawang taon ay marami pang maanumalyang proyekto ang maaaring pasukin ng pamahalaan, malaki pa ang maaaring ilawak ng agwat ng halaga ng pamumuhay at ng kabuhayan ng nakararaming mamamayan, at marami pang paglabag sa karapatang pantao ang maaaring isagawa.

Pinatalsik si Joseph “Erap” Estrada noong 2001 sa isang pambansang pag-aaklas na sa kalakha’y laban sa katiwalian, upang pagkatapos ay palitan ni Arroyong ang panunungkula’y kinatampukan ng lalo’t lalong katiwalian — mula sa anumalya sa pagpapagawa ng President Diosdado Macapagal Avenue hanggang sa kagila-gilalas na mga kickback sa kontratang NBN. Sa ilalim ng rehimeng Arroyo nasaksihan ang mga antas ng kagutuman at karalitaan sa bansa na hindi nakita sa loob ng mahabang panahon, batay sa lahat ng kapani-paniwalang panlipunang sarbey (IBON Foundation, Social Weather Station, at Pulse Asia). Ang rehimeng ito’y nakapagtala rin ng mga paglabag sa karapatang pantao — mula sa mga ekstrahudisyal na pamamaslang at sapilitang pagkawala hanggang sa mga pagbibibilanggong pulitikal, mula sa marahas na pagtugon sa mga kilos-protesta hanggang sa pagbubusal sa pabatirang-madla — na ang dami’y hindi kayang pantayan ng alinmang rehimen, marahil, sa kasaysayan ng Pilipinas maliban sa kay Ferdinand Marcos (na malapit-lapit na nga nitong maungusan).

Napakadali ang magsabing “maghintay” para sa mga taong hindi nagtitiis na magpainiksiyon sa mga nars at duktor na gumagamit ng hiringgilyang naninilaw; o magklase sa damuhan, sa ilalim ng init ng araw, sapagkat ang salapi ng taumbayan na dapat sana’y inilalaan sa mga serbisyong panlipunan ay ipinapasok sa maanumalyang mga proyektong ang nakikinabang lamang ay iilang salanggapang na opisyal ng pamahalaan gaya ng mga Benjamin Abalos, at mga kamag-anak ng mga nasa kapangyarihan tulad ng mga Mike Arroyo.

Napakadali ang magsabing “maghintay” para sa mga taong nagtatampisaw sa salapi kahit na hindi igalaw ang mga daliri at hindi nagkakangkukuba sa pagtatrabaho sa mga pabrika’t opisina upang pagkatapos ng isang buong araw ng pagpapatulo ng pawis ay mag-uwi ng sahod na maaaring kitain sa loob lamang ng isang oras sa ibang bansa, o sa paggawa sa bukid upang pagkatapos ng bawat anihan ay maipagbili ang palay sa halagang kulang na pang-isang buwan ngunit kailangang papagkasyahin sa tatlong buwan.

Napakadali ang magsabing “maghintay” para sa mga taong walang kamag-anak, kaibigan o kakilala man lamang na kabilang sa mahigit na 900 na ngayong biktima ng ekstrahudisyal na pamamaslang at mahigit sa 180 biktima ng sapilitang pagkawala, o sa mahigit sa 200 bilanggong pulitikal — batay sa pinakahuling mga tala ng Karapatan — na kaya humantong sa gayon ay sapagkat nangahas na ipaglaban ang karapatan ng mga manggagawa sa nakabubuhay na sahod, ang karapatan ng mga magsasaka na pakinabangang lubos ang mga bunga ng lupang sinasaka, at ang karapatan ng mga mamamayan sa mga serbisyong tulad ng kalusugan at edukasyon — mga karapatang dapat ay tinatamasa ng lahat sa alinmang bansang tulad ng Pilipinas na namamaraling siya’y isang demokrasya.

Dahil sa ang alinmang pamahalaan ay lubhang nakapangyayari sa kalakhan ng buhay ng mga mamamayan, ang pag-iral nito ay dapat na nakabatay sa kapakanan ng tanang nasasakupan. Kung hindi ganito ang batayan ng pag-iral ng isang pamahalaan, karapatan ng mga mamamayan ang ito’y lansagin.

At sapagkat karapatan ito ng mga mamamayan, hindi nila kailangang maghintay ng pagkakataong gawin ito, kundi karapatan nilang likhain ang ganitong pagkakataon.

Hintayin ang 2010? Hayaan ang mga hunghang at hangal na maghintay kung siya nilang ibig.

Ngunit anong luwalhati ang mababanaag
sa isang magnanakaw na sa araw,
hindi man lamang sa gabi, nagnanakaw?
At anong luwalhati ang mababanaag
sa isang mamamatay-taong ang mga kamay
ay hindi matuyuan ng dugo ng bayan?

Luwalhati ang ibinabandila ng iyong pangalan,
ngunit isang silahis man lamang ng liwanag
ay wala ka —
at kahit na ningning ay wala sa iyo.

Batay sa isang ulat ng Philippine Daily Inquirer, umabot sa 2.6 milyong Katolikong deboto ang lumahok sa pagdiriwang ng pistang nasabi. Ayon sa pamunuan ng Simbahang Katoliko sa Pilipinas, ito ang pinakamalaking paglahok sa Pista ng Itim na Nazareno sa loob ng nakaraang ilang taon. Ang marawal na kalagayan ng bansa sa kasalukuyan ang itinuturo ng Catholic Bishops Conference of the Philippines (CBCP) na dahilan ng pagbulwak ng bilang ng mga kalahok sa Pista ng Itim na Nazareno.

Sa isang artikulo sa website ng Arsobispadong Romano Katoliko ng Maynila, sinasabing ang imahe ng Nazareno na ngayo’y nasa Simbahan ng Quiapo ay dinala sa Maynila ng isang paring Kastila noong 1607. Nasunog daw ang barkong pinaglululanan ng imahe at nadamay ito. Bagama’t nasunog, ang nasabing imahe’y inaruga pa rin ng mga mamamayan. Mula noon, ayon sa mga kuwento, naghihimala na ang imahe para sa sinumang sumaling dito.

Ito na rin marahil ang pinagsimulan ng mahabang tradisyon na ng pamamanata ng mga debotong Katoliko sa nasabing imahe ni Kristo, na isang mamamayan ng Nazaret.

Sa isang panahon kung kailan malimit na pahirapan ang makapagpalahok ng kahit 2,000 sa mga kilos-protesta gayong kadalasa’y 5,000 o mahigit pa ang hinahangad na pakilusin ng mga organisador — kahit na walang kapantay sa kasaysayan ang kawalang-pakundangan ng katiwalian habang pinapasan ng mga mamamayan ang matinding bigat ng buwis, at patuloy ang pangangayupapa ng panahalaan sa mga dayuhang patakarang pang-ekonomiyang tuluy-tuloy na nagpapahirap sa kalakhan ng populasyon at maging sa papalaking bahagi ng gitnang uri) — ang isang kapistahang kagaya ng sa Poong Nazareno ng Quiapo ay nakapagpapalahok ng may 2.6 milyong tao.

Sa mga panahong sunud-sunod ang kagipitang kanilang hinaharap at madali nilang akalaing wala sa kanilang mga kamay ang kaligtasan, ang mga tao’y madadaling kumapit sa ipinalalagay na posibilidad ng mga himala kagaya ng diumano’y nagmumula sa Itim na Nazareno.

Ang Pista ng Itim na Nazareno’y itinuturing na siyang pinakamalaking pagtitipon ng mga Katoliko sa Pilipinas taun-taon, at ang laki ng pagtitipon kahapo’y walang kapantay sa nagdaang ilang taon.

Idiniriin ng ganitong panahon ang hamon sa mga progresibong nasa hanay ng taong-simbahan na palawakin nang husto ang pag-oorganisa sa Simbahang Katoliko — na mula sa panahon ng mga Kastila magpahanggang ngayo’y nananatiling siyang pinakamaimpluwensiyang simbahan sa Pilipinas, at ngayo’y may impluwensiya sa tinatayang 85 porsiyento ng ating populasyong nasa 89 milyon na.

Sa lalong malawak na saklaw, ipinakikita ng naganap na pagtitipon ng mga deboto kahapon sa Quiapo ang isang hamon sa mga nasa kilusan sa pagbabago na papag-ibayuhin ang pagsisikap na makapagbigay ng pag-asa sa nakararaming mamamayan — sa panahong tila kaydaling maubusan ng pag-asa.

How best describe the state and practice of investigative journalism in the Philippines?

This is a question for which there are no easy and clear answers. It is a lot easier to try to answer the question of where those who disappear in the Bermuda Triangle end up, or of what happened before the Big Bang.

This is because the very mention of the term “investigative journalism” summons a whole wealth of other thoughts or observations.

First things first: just what in the world is investigative journalism?

The Collin-COBUILD Dictionary of the English Language defines investigation thus: “If you investigate an event or situation, you examine all the details, in order to find out what has happened or is happening.”

This is certainly the method which anyone who can be called an investigative journalist uses to come up with those in-depth reports that are characteristic of the branch of journalism they chose to specialize in.

But with that, should not all journalism, in thrust if not in methodology, be investigative — since the task of any journalist at any time and place is to ferret out and expose the truth about what is happening in the world, that people may be accordingly guided to respond to the challenges of the times? The existence anywhere of a journalistic category described as “investigative” (as distinct from the other branches of journalism) thus sheds light not only on the state of investigative journalism, but on the state of journalism itself.

Jaime B. Ramirez, author of the Philippine Journalism Handbook among other works, defines investigative reporting as “the disclosure of information that is of public value where the subjects would prefer not to be disclosed.” He further observes that

Every reporter should be an investigative reporter — by his or her own instincts and by leave of the publisher. If a reporter is on the trail of a good story, the necessary time should be made available. A serious commitment to investigative reporting is one of the best investments a publisher can make. This will surely and simultaneously benefit a newspaper’s prestige and its readers’ interest as well…

With that, how fares investigative journalism in the Philippines, and how has it been practiced here thus far?

The reports of the PCIJ do not always get to be published in all of the major periodicals. On the small screen, investigative programs like I-Witness, Reporter’s Notebook, and The Correspondents are usually shown in the most ungodly hours, when for the most part the nation is in such deep sleep that a comet could pass by largely unnoticed.

And yet investigative reports always have considerable impact in the country’s public discourse. Though not everyone gets to read investigative articles or view episodes of investigative programs, the revelations made and the questions raised by these get talked about for days –sometimes weeks –- on end.

Take for instance the ruckus provoked by PCIJ’s exposés on former President Joseph Estrada’s “Boracay Mansions,” or Bernadette Sembrano’s report on Pagcor chief Ephraim Genuino’s unexplained assets.

The same goes for other publications or outlets in the Philippines that have been identified as placing emphasis on investigative journalism — like Newsbreak or, I could say, the publication I write for — the online magazine Bulatlat.

That investigative journalism exerts such impact on the Philippines, even with its limited exposure here, takes us to one of the glaring characteristics of what poet and literary scholar Gelacio Guillermo has called “our basket case of a society”: that this is a society with a whole universe of secrets waiting — nay, clamoring — to be revealed. It is a society where there are a few who wield vast power — both in the public sphere and in the private sector — who use this power to perpetrate excesses and with the resources at their command strive mightily to keep these from the knowledge of the people.

In any such society, there will always be a considerable portion of the reading and viewing public eager to read or view in-depth reports on the latest scams and scandals, and an even bigger public discussing the contents of these with prolonged interest.

Former UP Mass Communication Dean Luis V. Teodoro describes thus the importance of investigative journalism in the Philippines:

The investigative report is the most logical form for the need to demonstrate and document in all its painstaking detail and sordidness the political and social realities that still define Filipino existence today, towards the historic end of arming the people with the consciousness that will mobilize them. It is also the one form that can repudiate the martial law legacy of secrecy that still haunts us all. Of all the journalistic forms it is the investigative report — with its demand for consummate research and precise attribution — that lends itself to the deepening of public understanding of the way the political, economic and social systems work for the benefit of a handful and to the detriment of the many.

Thus far, the practice of investigative journalism in the Philippines has for the most part limited itself to exposing the scams involving government officials. Because of this, investigative journalism has come to be commonly understood in the Philippines as that branch of journalism that uncovers corruption and other government scams, and seeks to make government accountable to the public.

The Philippine journalistic landscape is thus not wanting in investigative reports on such topics as the fate of the sequestered Marcos billions, or of Corazon Aquino’s so-called “Kamag-anak, Inc.,” or of the anomalous infrastructure projects during the Ramos administration, or of Estrada’s involvement in illegal gambling, or the numerous onerous contracts entered into by the Arroyo regime.

To be sure, corruption is not the only issue for which high government officials should be held accountable to the people.

The nefarious dealings that the Philippine government goes into with its former colonial and now neocolonial string-puller, the U.S., also deserve to be pried into by the investigative journalist.

How complicit, for instance, was the Arroyo administration in the influence-peddling of the U.S.-based and USAID-funded lobby group AGILE (Accelerating Growth, Investment and Liberalization with Equity) on Philippine policy-makers in 2003?

Or where in hell now is L/Cpl. Daniel Smith, who was convicted last year of raping “Nicole” two years ago? Is he still in the custody of the U.S. Embassy in Manila, as Amb. Kristie Kenney claims, or has he been spirited out of the country like many a U.S. serviceman who committed similarly heinous crimes against Filipinos in the heyday of Subic Naval Base and Clark Air Base?

While at that, is it true that the U.S. presently maintains secret basing facilities in Subic, Angeles City, Mactan City, and General Santos City — even with constitutional provisions expressly prohibiting foreign military presence on Philippine soil?

These deserve to be looked into, as does government policy on recognizing — or the refusal to recognize — human rights, which are protected by no less than the Constitution and the various international instruments which the government is constitutionally bound to recognize as “part of the law of the land.”

Beyond that, there are not so many investigative reports, for instance, on the 2001 allegations that the owners of what is now the Power Plant Mall at Rockwell Center buried toxic waste from what was a real power plant under land forming part of Brgy. San Joaquin, Pasig City.

I also do not remember seeing any investigative report on the allegations a few years back that then Labor Secretary Patricia Sto. Tomas went on an all expense-paid trip to Nestle’s main office in Geneva, Switzerland at the height of the strike by the unionized workers of its branch in Cabuyao, Laguna in protest against CBA (Collective Bargaining Agreement) violations. The trip, it is alleged, was for the purpose of striking a deal between Sto. Tomas and the company’s top-level management to ensure that the company’s local branch would be favored over the striking workers in Cabuyao.

Without passing any judgment on whether the allegations were true or not, I still say that these nevertheless deserved to be probed.

The issue of how big landholders in the country have gone around the Comprehensive Agrarian Reform Law of 1988 — taking advantage of its many loopholes to evade having their lands subjected to agrarian reform — is another one that has yet to be probed deeply enough by investigative journalism. Investigative reports on such a topic would be timely today, considering that the Comprehensive Agrarian Reform Program’s second 10-year extension ends next year.

While it is very much laudable to use investigative journalism to help in disclosing corruption and other government scandals, we must never for a moment construe this as the only task of the investigative journalist.

I cannot stress too much my premise that it is power-wielders from both the public and private sectors who typically have skeletons in the closet which investigative journalism may and should unearth.

It is not just high government officials who have those dark secrets that are crying out to be brought into the open; but also, for instance, the big bosses of corporate giants and the landed aristocracy. Investigative journalism in the Philippines has made some attempts at probing the skeletons hidden by entities other than high government, but the secrets of big business and the landed aristocracy are still uncharted territory for most Filipino investigative journalists.

The big bosses of corporate giants and the landed aristocracy, as much as high government officials, deserve to be subject to the intense scrutiny of investigative journalism — since they, like high government officials, affect to a great deal the life of the general public — who are, in the final analysis, the ultimate beneficiaries of the successes of any investigative journalist.

Any issues involving them and how they impact on the lives of the people are necessary subjects of investigative journalism. As Teodoro said:

Whether at the community or national level, all issues that touch upon the way people live are people’s issues. These issues range from the need for day care centers for working mothers to the undeclared martial law in Jolo. Whether by documenting corruption or environmental degradation, child labor or the manipulation of the stock market, the investigative report can help put an end to both the ignorance as well as the legacy of secrecy that are among the instruments that help keep Philippine society what it is for the overwhelming majority of the people — a society of vast injustice and even greater misery…

That having been said, high government, big business and the landed aristocracy are but part of a larger organism which goes by the name Philippine society.

Investigative journalism, therefore, should go beyond uncovering their dark secrets and must also probe into the dynamics of the social forces that make the power-wielders what they are, and that keep them as such. Investigative journalism, in the words of former Bulatlat executive editor Bobby Tuazon, “should be honed and advanced as a tool for social transformation,” and “(should) not confine itself to reporting about corruption and other scandals but (should delve) into the bigger, more socially-relevant issues of the poor and the oppressed.”

To summarize: Investigative journalism is needed in any society like the Philippines. It has to some extent been responsive to the social conditions that make it a necessity in this country, but its practitioners here can and would do well to do more.

Using a thin nylon rope, 12-year-old Mariannet Amper hanged herself in the afternoon of November 2. She was a sixth grader at the Maa Central Elementary School.

Her father, Isabelo, 49, who was out of job as a construction worker, said Mariannet asked him for P100 which she needed for school projects, on the night of November 1. He told his daughter that he did not have the money yet but he would ask his wife if she could get some money for her. The morning after, however, he was able to get a P1,000 cash advance for a construction work on a downtown chapel.

By the time he got home, Mariannet already lay dead…

– Nico Alconaba, “Girl Who Killed Self Lamented Family’s Poverty in Diary,” Philippine Daily Inquirer, 7 November 2007

Ang mga pahina ng talaarawan niya
ang nagsasalita para sa kanya:

Mga pangarap lamang ang bumuhay sa kanya
sa loob ng ilang taong nagdaan.
Ngunit payak man ang mga pangarap na iyon
ay mistulang mga suntok sa buwan:
patay na bago pa man maisilang.

Isang araw, natagpuan siyang nakabigti.

===

Ilan na ang sa kanya’y nauna
at tiyak na hindi siya ang huli.
Para sa marami,
matagal nang nakabigti ang mga pangarap
sa “bansang ito ng ating mga kalungkutan.”

Kaninong mga kamay ang pumaslang sa pag-asa
ng kayraming nawalan ng pag-asa?

Mga kamay na walang hinawakan buong buhay
kundi ang salapi nilang hindi kanila.
Mga kamay na sumenyas na ayos lang ang lahat
habang kayrami ng mga taong
sinasawi ng dalita.

Salaring lahat silang nasanay nang mabuhay
na parang mga patay –
silang mga patay na buhay, mga buhay na patay
na maiging magpatiwakal na lahat
upang mabuhay na muli ang pumanaw na pag-asa
ng napakaraming tao,
lalo na ng mga batang hindi pa man isinisilang
ay tiyak nang walang bukas na haharapin.

===

Humimlay na si Mariannet Amper:
sinamahan na niya sa paghimlay nang walang hanggan
ang mga pangarap niyang isinilang nang walang buhay.
Sa ating mga diwa, sa ating mga puso –
hayaang magsaya si Mariannet sa kanyang kamusmusan,
hayaang ang kanyang mga pangarap
ay mabuhay nang walang katapusan.